जामनेर येथील कोका-कोला प्रकल्पासाठी वाघूर धरणातील पाणी वापरण्याच्या निर्णयावरून नागरिकांमध्ये चिंता; सरकारचा विकासाचा दावा तर स्थानिकांचा पिण्याच्या पाण्याचा प्रश्न.
जळगाव | The Citizen Mirror | विशेष विश्लेषण
“उद्योग येऊ द्या… पण पाणी कोणाचे?” हा प्रश्न आज जळगाव जिल्ह्यातील हजारो नागरिक विचारत आहेत.
जामनेर येथे उभारल्या जाणाऱ्या कोका-कोला प्रकल्पासाठी वाघूर धरणातील पाणी वापरण्याचा निर्णय समोर आल्यानंतर विकासाच्या चर्चेपेक्षा पाण्याच्या सुरक्षिततेची चिंता अधिक तीव्र झाली आहे. कारण हेच वाघूर धरण जळगाव शहर, जामनेर आणि भुसावळ तालुक्यातील अनेक गावांच्या पिण्याच्या पाण्याचा प्रमुख आधार आहे.
आज धरणात पुरेसा साठा असू शकतो; परंतु प्रश्न आजचा नाही, तर पुढील २० ते २५ वर्षांचा आहे.
प्रश्न उद्योगाचा नाही… नियोजनाचा आहे
कोणताही उद्योग जिल्ह्यासाठी महत्त्वाचा असतो. मोठी गुंतवणूक आली की रोजगार निर्माण होतो, स्थानिक अर्थव्यवस्थेला चालना मिळते आणि पायाभूत सुविधा विकसित होतात.मात्र, प्रत्येक उद्योगाची एक मूलभूत गरज असते ती म्हणजे पाणी.
जर हा पाणीपुरवठा अशा धरणातून होत असेल जे आधीच लाखो नागरिकांच्या पिण्याच्या पाण्याचा स्रोत आहे, तर भविष्यातील जलसुरक्षेचा अभ्यास सार्वजनिक होणे तितकेच आवश्यक ठरते.
नागरिकांच्या मनातील पाच मोठे प्रश्न
आज नागरिकांच्या चर्चेत हे प्रश्न ठळकपणे दिसत आहेत—
उद्योगासाठी दररोज नेमके किती पाणी दिले जाणार?
दुष्काळी वर्षात उद्योग आणि नागरिक यांच्यात प्राधान्यक्रम कोणाचा असेल?
पुढील वाढती लोकसंख्या लक्षात घेऊन जलसाठ्याचा अभ्यास झाला आहे का?
पिण्याच्या पाण्यासाठी स्वतंत्र राखीव साठा निश्चित करण्यात आला आहे का?
उद्योगाला पुनर्वापरित पाणी वापरण्याची अट घालण्यात आली आहे का?हे प्रश्न विकासाला विरोध म्हणून नव्हे, तर भविष्यातील जलनियोजनाच्या दृष्टीने उपस्थित होत आहेत.
सरकारसमोर मोठी जबाबदारी
राज्य सरकार औद्योगिक गुंतवणुकीला चालना देत आहे. कोका-कोला सारखा प्रकल्प आल्यास रोजगार आणि महसूल वाढण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.
परंतु सरकारने या प्रकल्पासाठी केलेल्या जलनियोजनाची माहिती, उपलब्ध जलसाठा, भविष्यातील मागणी आणि दुष्काळी परिस्थितीतील आराखडा सार्वजनिक केला, तर नागरिकांचा विश्वास अधिक दृढ होऊ शकतो.
वाघूर धरणावर वाढता ताण
वाघूर धरणाचा उपयोग आधीच अनेक कारणांसाठी होतो—
जळगाव शहराचा पिण्याचा पाणीपुरवठा
जामनेर शहर व परिसर
भुसावळ तालुक्यातील अनेक गावे
काही प्रमाणात सिंचन
याशिवाय हवामान बदल, अनियमित पाऊस आणि वाढती लोकसंख्या यामुळे भविष्यात जलस्रोतांवरील दबाव वाढण्याची शक्यता तज्ज्ञ वारंवार व्यक्त करतात.
विकास हवा… पण कोणत्या अटींवर?
आजचा खरा प्रश्न “कोका-कोला प्रकल्प व्हावा की नाही?” हा नाही.
खरा प्रश्न असा आहे—
विकास करताना नागरिकांच्या पिण्याच्या पाण्याची हमी किती मजबूत आहे?
जर उद्योगासाठी पाणी दिले जात असेल, तर त्याबदल्यात—
जलसंधारण प्रकल्प,
पावसाच्या पाण्याचे संकलन,
सांडपाण्याचा पुनर्वापर,
अतिरिक्त जलस्रोतांची निर्मिती,
या उपाययोजनाही तितक्याच बंधनकारक असायला हव्यात.
The Citizen Mirror चे मत
जिल्ह्याला उद्योग हवेत, रोजगार हवा आणि गुंतवणूकही हवी. परंतु पिण्याचे पाणी हा कोणत्याही विकासापेक्षा मूलभूत अधिकार आहे.
म्हणूनच वाघूर धरणातून उद्योगाला पाणी देण्याचा निर्णय योग्य की अयोग्य, यापेक्षा अधिक महत्त्वाचा प्रश्न म्हणजे तो निर्णय किती वैज्ञानिक, पारदर्शक आणि दीर्घकालीन जलनियोजनावर आधारित आहे?
जळगावकरांना भीती नाही विकासाची; त्यांना चिंता आहे त्यांच्या भविष्यातील पाण्याची. आणि त्या चिंतेला स्पष्ट आकडेवारी, खुले नियोजन आणि विश्वासार्ह हमीने उत्तर देणे, हीच प्रशासनाची खरी कसोटी ठरणार आहे.
