खासदार स्मिताताई वाघ यांच्याकडे सामाजिक कार्यकर्ते मुविकोराज कोल्हे यांचे सविस्तर निवेदन; ‘अॅग्री नॉलेज सिटी’सह राष्ट्रीय संशोधन केंद्रांचीही मागणी
The Citizen Mirror | जळगाव |
उत्तर महाराष्ट्राच्या कृषी विकासाला नवी गती देणारी महत्त्वाकांक्षी मागणी पुढे आली आहे. जळगाव, धुळे, नंदुरबार आणि नाशिक या चार जिल्ह्यांसाठी जळगाव येथे स्वतंत्र “उत्तर महाराष्ट्र कृषी विद्यापीठ” स्थापन करण्यात यावे, अशी सविस्तर मागणी सामाजिक कार्यकर्ते मुविकोराज मुरलीधर कोल्हे यांनी जळगाव लोकसभा मतदारसंघाच्या खासदार स्मिताताई वाघ यांच्याकडे निवेदनाद्वारे केली आहे.
निवेदनात उत्तर महाराष्ट्र हा राज्यातील सर्वाधिक कृषीप्रधान आणि निर्यातक्षम प्रदेश असल्याचे अधोरेखित करण्यात आले आहे. केळी, कापूस, मका, ज्वारी, बाजरी, ऊस, कांदा, द्राक्षे, डाळिंब, भाजीपाला, दुग्धव्यवसाय आणि कृषी प्रक्रिया उद्योगामुळे या विभागाचे राज्याच्या अर्थव्यवस्थेत महत्त्वपूर्ण योगदान असूनही या भागासाठी स्वतंत्र कृषी विद्यापीठ नसणे ही मोठी उणीव असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे.
‘केळीची राजधानी’ जळगावला कृषी विद्यापीठ का नाही?
देशभरात “केळीची राजधानी” म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या जळगाव जिल्ह्यातील केळी मध्यपूर्व, युरोपसह विविध देशांमध्ये निर्यात केली जाते. कापूस, सूक्ष्म सिंचन, कृषी प्रक्रिया उद्योग आणि निर्यातक्षम शेतीतही जळगावने स्वतंत्र ओळख निर्माण केली आहे. मात्र, एवढ्या मोठ्या कृषी सामर्थ्यानंतरही उत्तर महाराष्ट्रासाठी स्वतंत्र कृषी विद्यापीठ नसल्याने संशोधन, तंत्रज्ञान विकास आणि स्थानिक गरजांनुसार शिक्षणाला मर्यादा येत असल्याचा मुद्दा निवेदनातून मांडण्यात आला आहे.
विद्यार्थ्यांना स्थानिक पातळीवर उच्च शिक्षणाची संधी
उत्तर महाराष्ट्रातील हजारो विद्यार्थ्यांना कृषी शिक्षणासाठी राज्यातील इतर भागात जावे लागते. त्यामुळे आर्थिक भार वाढतो आणि ग्रामीण विद्यार्थ्यांसाठी उच्च शिक्षणाची संधी कमी होते. जळगाव येथे कृषी विद्यापीठ उभारल्यास आधुनिक प्रयोगशाळा, संशोधन सुविधा, नवतंत्रज्ञान आणि रोजगाराच्या नवीन संधी उपलब्ध होतील, असा दावा करण्यात आला आहे.
AI, ड्रोन आणि स्मार्ट शेतीवर भर
प्रस्तावित विद्यापीठात नैसर्गिक शेती, सेंद्रिय शेती, Precision Farming, कृषी ड्रोन, कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI), मृदा व पाणी परीक्षण, हवामान आधारित पीक नियोजन, डिजिटल कृषी सल्ला सेवा आणि आधुनिक बाजारपेठ व्यवस्थापन यांसारख्या अत्याधुनिक सुविधा विकसित करण्याचा प्रस्ताव देण्यात आला आहे.
राष्ट्रीय दर्जाच्या संशोधन केंद्रांची संकल्पना
निवेदनात जळगाव येथे खालील संशोधन केंद्रे स्थापन करण्याची मागणी करण्यात आली आहे:
राष्ट्रीय केळी संशोधन केंद्र
कापूस संशोधन केंद्र
कृषी ड्रोन व स्मार्ट फार्मिंग संशोधन केंद्र
कृत्रिम बुद्धिमत्ता आधारित कृषी संशोधन केंद्र
हवामान बदल व जल व्यवस्थापन संशोधन केंद्र
अन्न प्रक्रिया व मूल्यवर्धन संशोधन केंद्र
या केंद्रांमुळे उत्तर महाराष्ट्रातील शेती अधिक आधुनिक, स्पर्धात्मक आणि जागतिक बाजारपेठेसाठी सक्षम होईल, असा विश्वास व्यक्त करण्यात आला आहे.
‘उत्तर महाराष्ट्र कृषी ज्ञाननगरी’ची संकल्पना
विद्यापीठ परिसरात जागतिक दर्जाची “उत्तर महाराष्ट्र कृषी ज्ञाननगर” उभारण्याचा प्रस्तावही निवेदनात मांडण्यात आला आहे. कृषी विज्ञान पार्क, डिजिटल संशोधन केंद्र, आंतरराष्ट्रीय परिषद केंद्र, कृषी स्टार्टअप इन्क्युबेशन सेंटर, कृषी पर्यटन केंद्र आणि कृषी संग्रहालय उभारण्याची संकल्पना या प्रस्तावात समाविष्ट आहे.
२५ हजार रोजगारांचा दावा
या प्रकल्पामुळे सुमारे ५ हजार थेट आणि २० हजारांहून अधिक अप्रत्यक्ष रोजगार निर्माण होण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे. कृषी प्रक्रिया उद्योग, निर्यात, संशोधन, स्टार्टअप्स आणि ग्रामीण उद्योगांना मोठी चालना मिळून शेतकऱ्यांचे उत्पन्न वाढण्यास मदत होईल, असा दावा निवेदनात करण्यात आला आहे.
शासनाकडे सात प्रमुख मागण्या
निवेदनात स्वतंत्र कृषी विद्यापीठासह १,००० एकर जमीन उपलब्ध करून देणे, राष्ट्रीय केळी संशोधन केंद्र सुरू करणे, AI आणि कृषी ड्रोन संशोधन केंद्र स्थापन करणे, उत्तर महाराष्ट्रातील कृषी महाविद्यालयांना नव्या विद्यापीठाशी संलग्न करणे, उच्चस्तरीय शासन समिती स्थापन करणे आणि ICAR मान्यतेसाठी तातडीने प्रस्ताव पाठविण्याची मागणी करण्यात आली आहे.
निर्णयाकडे उत्तर महाराष्ट्राचे लक्ष
“उत्तर महाराष्ट्र कृषी विद्यापीठ” ही केवळ शैक्षणिक संस्था नसून शेतकरी, विद्यार्थी, संशोधक आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेच्या भविष्यासाठी परिवर्तनकारी पाऊल ठरू शकते, असे मत मुविकोराज मुरलीधर कोल्हे यांनी व्यक्त केले आहे. आता या महत्त्वाकांक्षी प्रस्तावावर खासदार स्मिताताई वाघ आणि राज्य व केंद्र सरकार कोणती भूमिका घेतात, याकडे संपूर्ण उत्तर महाराष्ट्राचे लक्ष लागले आहे.
